على اصغر شميم
475
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
نكتهى عبرتانگيز در واقعهى ترور اتابك اين است كه وى درست در همان روزى كه قرارداد شوم تقسيم ايران بين روس و انگليس در پترزبورگ پايتخت روسيه به امضاى نمايندگان مختار آن دو دولت مىرسيد ، يعنى روز 31 اوت 1907 برابر با 21 رجب سال 1325 هجرى ، آخرين ساعات عمر خود را در بهارستان گذرانيد و در حدود ساعت هشت و نيم بعد از ظهر همان روز به ضرب گلوله عباس آقا آذربايجانى جان سپرد . II انقلاب بزرگ ( 1325 - 1327 ) نقش مطبوعات پيش از اين به روزنامههايى كه قبل از صدور فرمان مشروطه در استانبول و هند و مصر به زبان فارسى منتشر مىشدند اشاره كردهايم « 1 » . و اين نكتهى مسلم را همهكس مىداند كه مطبوعات در رهبرى افكار عمومى ، در تمام جوامع بشرى ، نقش مهمى را برعهده داشته و دارند و به همين جهت مطبوعات را ركن چهارم مشروطه خواندهاند . زمزمهى مشروطهطلبى و انتقاد از رژيم استبداد را مطبوعات دورهى مظفر الدين شاه آغاز كردند و آن زمزمهها پس از صدور فرمان مشروطه و تشكيل نخستين دورهى مجلس شوراى ملى اوج گرفت و چون دستگاه استبداد براى مبارزه با مليون و آزاديخواهان به تجهيز قوا پرداخت ، بعضى از جرايد پايتخت در صف مقدم مبارزين راه آزادى قرار گرفتند و نويسندگان اينگونه جرايد جان خود را در راه عقيده و ايمان به آزادى از دست دادند . ما در اين مورد قسمتى از مقالهى روزنامهى انقلابى روح القدس « 2 » را كه مدير و نويسندهى آن هنگام نبرد با نيروى استبداد ، مردانه از دفتر روزنامه و شرف و آزادى خود دفاع كرد و به دست دژخيمان محمد على شاه در باغ شاه جان داد ، از كتاب « انقلاب ايران » تأليف ادوارد براون نقل مىكنيم :
--> ( 1 ) - براى اطلاع كامل بر مطبوعات ايران به دورهى كتاب « تاريخ مطبوعات و ادبيات ايران در دورهى مشروطيت » و كتاب « تاريخ ادبيات ايران » ، تأليف ادوارد براون رجوع شود . ( 2 ) - شمارهى 13 ، مورخ 19 رمضان 1325 ( برابر با 5 نوامبر 1907 ميلادى ) .